مقدمه :‌

تغذيه انحصاري با شير مادر در6 ماه اول زندگي براي رشد و تكامل شيرخوار از اهميت ويژه اي برخوردار است زيرا تركيب خاص شير مادر با ميزان بسيار مناسب چربي پروتئين قند ويتامين املاح و مواد ايمني بخش آن نه تنها نيازهاي تغذيه اي بلكه نيازهاي عاطفي كودك را نيز تامين نموده و او را در برابر بسياري از عفونت ها و بيماري محافظت مي كند در طي 6 ماه اول زندگي اگر شيرخوار انحصارا با شير مادر تغذيه شود نيازي به استفاده از هيچ نوع ماده غذايي ديگر حتي آب ندارد تنها شيرمادر و ويتامين A و D  يا نور مستقيم آفتاب نيازهاي جسمي او را تامين مي نمايد.

از سن 6 ماهگي به بعد شيرخوار علاوه بر شير مادر كه هنوز غذاي اصلي او است تا پايان 12 ماهگي به غذاهاي سالم مناسب كم حجم و پر انرژي نياز دارد. غلظت اين غذاها بايد در شروع كمي بيشتر از شير مادر بوده و به تدريج و همزمان با تكامل مهارت هاي تغذيه اي شير خوار بر مقدار غلظت و تنوع آن ها افزوده شود تا كودك ضمن آشنا شدن با مزه و قوام غذاها هم به جويدن عادت كند و هم نحوه به كارگيري وسايل لازم براي غذا خوردن را بياموزد به اين ترتيب او خواهد توانست حوالي يك سالگي از غذاهاي خانواده استفاده نمايد .

پايه هاي محكم يك الگوي صحيح غذايي و ايجاد عادات غذايي مطلوب بر شروع مناسب غذاي كمكي و ادامه درست آن استوار مي شود. بايد سعي كرد تا كودك ضمن استفاده از بهترين و سالم ترين مواد غذايي مورد نياز براي رشد خود با برخورداري از آغوش پر مهر مادر و پدر و كانون گرم خانواده از تكامل رواني و اجتماعي  مطلوبي بهره مند شود و غذا خوردن او پيوسته تجربه اي لذت بخش و آكنده از نشاط و ملاطفت باشد

تغذيه  تكميلي :

از پايان 6 ماهگي اكثر شيرخواران علاوه بر شيرمادر نيازمند دريافت مقداري انرژي اضافي و پاره  اي مواد غذايي و ريز مغذي ها هستند به اين دسته از مواد غذايي غذاي كمكي و به اين نوع تغذيه تغذيه تكميلي مي گويند . هر چند ممكن است شير مادر به تنهايي براي تغذيه شيرخوار پس از پايان 6 ماهگي هم كافي باشد ولي به منظور آموزش صحيح و به موقع تغذيه توصيه مي شود براي همه شيرخواران تغذيه تكميلي را در پايان 6 ماهگي  (‌ در آستانه ماه هفتم ) شروع نمايند

با توجه به توانايي تغذيه اي شيرخوار غذاي كمكي در شروع بايد بسيار ساده و نرم و از موادي تهيه شود كه هضم آن ها آسان باشد براي مثال مي توان تغذيه اي تكميلي را با فرني آرد برنج شروع كرد و رفته رفته بر غلظت آن افزود و به تدريج از ساير مواد غذايي هم استفاده نمود تا كودك در ماه هاي آخر سال اول زندگي كه مهارت هاي تغذيه اي او كامل تر مي شود بتواند به تدريج از غذاهاي خانواده استفاده نمايد . اكثر كودكان از حدود يك سالگي قادر به استفاده از غذاي اصلي خانواده هستند و ممكن است نيازي نباشد كه براي آنان غذاي جداگانه اي تهیه کرد.

چرا تغذيه تكميلي را شروع مي كنيم ؟

زيرا پس از 6 ماهگي زماني است كه شير مادر معمولا تمام احتياجات غذايي شيرخوار را برآورده نمي كند . شيرخواران در سن 6 تا 8 ماهگي 70% در سن 9 تا 11 ماهگي 55% و در سن 12 تا 24 ماهگي 40% از انر‍‍ژي مورد نياز خود را از شير مادر (با شيردهي متوسط‌)‌ كسب كرده و باقيمانده انر‍ژي مورد نياز را از تغذيه تكميلي دريافت مي كند.

بنابراين :‌

شروع به موقع تغذيه تكميلي مرحله مهمي در زندگي شيرخوار بوده و مي تواند بر رشد و نمو كودك تاثير گذار باشد .

چرا در حين تغذيه تكميلي تغذيه با شيرمادر را ادامه مي دهيم ؟

صرف نظر از ارزش غذايي و منحصر به فرد شيرمادر ادامه تغذيه با شير مادر همراه با تغذيه تكميلي باعث مي شود اين شيرخواران كمتر گرسنه شوند از طرف ديگر به علت دريافت مواد مصونيت زاي موجود در شيرمادر احتمال ابتلا به انواع بيماري هايي كه ممكن است با شروع تغذيه تكميلي به وجود آيند كمتر شده و حتي در بهبود بيماري نيز كمك مي نمايد همچنين آنزيم هاي موجود در شيرمادر به هضم چربي پروتئين و مواد نشاسته اي غذايي كمكي در شير مادر خواران كمك كرده و در نهايت با ادامه تغذيه با شير مادر ارتباط صميمي و نزديك بين مادر و كودك همچنان افزايش مي يابد.

سن شروع غذاي كمكي :

پايان 6 ماهگي يعني 180 روز بعد از توليد بهترين زمان براي شروع غذاي كمكي است زيرا:‌

از 6 ماهگي به بعد نياز اغلب شيرخواران به انرژي و برخي ريز مغذي ها مانند آهن ، روي و ... افزايش مي يابد كه بايد از طريق غذاي كمكي تامين شود.

ذخيره آهن شيرخواري كه به موقع متولد شده است تقريبا حوالي 6 ماهگي به حداقل مي رسد بنابراين اگر آهن را از طريق غذاهاي كمكي و قطره يا شربت آهن دريافت نكند ممكن است مبتلا به كم خوني شود .

در نوزاداني كه با وزن كمتر از 2500 گرم متولد مي شوند گرچه تغذيه انحصاري آنان با شير مادر بايد تا پايان 6 ماهگي ادامه داشته باشد ولي وقتي وزنشان دو برابر شد لازم است از قطره آهن هم استفاده كنند.

توجه : شروع غذاي كمكي قبل از 4 ماهگي ممنوع است در سن 4 تا 6 ماهگي (120 تا 180 روزگي )‌ در صورتي كه شيرخوار عليرغم تغذيه مكرر‌ ( حداقل 12 بار در24 ساعت و به مدت 5 روز ) رعايت وضعيت صحيح شيرخوردن از پستان مادر و اطمينان از تخليه كامل پستان در هر وعده افزايش وزن كافي نداشته باشد پزشك ممكن است شروع غذاي كمكي را توصيه كند بنابراين شروع غذاي كمكي در 4 تا 6 ماهگي فقط با عدم افزايش وزن مناسب است اما نكته مهم آنست كه ابتدا بايد موارد زير به طور صحيح انجام گيرد و اگر عليرغم رعايت اين توصيه ها به شيرخوار همچنان دچار كمبود وزن بود مي توان تغذيه تكميلي را در سن 4 تا 6 ماهگي شروع كرد موارد توصيه شده عبارتند از :‌گرفتن صحيح پستان و نحوه درست دريافت شير تغذيه از هر پستان به مدت 20 دقيقه تغذيه مكرر و بر حسب ميل شيرخوار فشردن پستان در دهان شيرخوار در حين مكيدن شير دهي در شب (دريافت شير به مقدار 77 تا 344 سي سي )‌ دوشيدن شير پسين و دادن آن با فنجان يا قاشق استفاده از وسايل كمك شيردهي جهت تشويق و مكيدن بيشتر پستان و استفاده مادر از داروهاي گياهي و شيميايي شيرافزا

مخاطرات زود شروع كردن غذاي كمكي

اگرغذاي كمكي زودتر از زمان توصيه شده شروع شود ممكن است برخي از مشكلات زير بروز نمايند :

سلامتي شيرخوار به دليل عدم آمادگي دستگاه گوارش و سيستم ايمني بدن او به خطر افتد چون هر نوع عفونت يا اسهال در شيرخواارن با سن كم خطرناك تر است بنابراين هر چه غذاي كمكي زودتر شروع شود مخاطرات هم بيشتر مي شود

احتمال بروز آلرژي (اگزما و آسم بيشتر است )

با شروع غذاي كمكي ممكن است  رغبت شيرخوار به مكيدن پستان كمتر شودن در نتيجه توليد و ترشح شير مادر كاهش يافته و شيرخوار از مزاياي دريافت مقدار كافي از شيرمادر محروم مي ماند

مخاطرات دير شروع كردن غذاي كمكي

اگر غذاي كمكي خيلي ديرتر از زمان توصيه شده شروع شود آشنا شدن شيرخوار با مزه و قوام انواع غذاها به تاخير مي افتد و قبول مواد غذايي و بلعيدن غذا با مشكل انجام مي شود. اكثر شيرخواراني كه ديرتر از پايان 6 ماهگي با غذاي كمكي آشنا شده و مدت طولاني تري فقط از شير مادر استفاده مي كنند ممكن است تمايل كمتري به استفاده از غذاهاي جامد داشته باشند و اين امر مي تواند سبب مشكلات تغذيه اي از نظر پذيرش غذا و كاهش دريافت مواد معدني از قبيل روي و آهن شده و در دراز مدت بر رشد آنها تاثير نامطلوب بگذارد

بعضي از شيرخواران ممكن است در طي هفته هاي اول شروع تغذيه تكميلي به خوردن غذاهاي كمكي تمايل و علاقه نشان ندهند در مورد اين كودكان مادامي كه از طريق تغذيه با شيرمادر خوب رشد مي كنند و معيارهاي رشد و تكاملشان مناسب است جاي نگراني نيست با اين وجود توصيه مي شود غذاهاي مورد نظر را تهيه و آنان را به خوردن غذا تشويق نمود.

تغذيه تكميلي بر حسب ميل وپاسخ شيرخوار

تغذيه تكميلي مطلوب فقط توجه به اين نوع غذا نيست بلكه به نحوه غذا دادن به شيرخوار نيز بستگي دارد يعني اين كه چه وقت ؟‌ كجا ؟‌و چه كسي به او غذا مي دهد باید مورد توجه باشد

در اين راستا به كارگيري 11 نكته زير در تغذيه صحيح شيرخوار از اهميت ويژه اي برخوردار است :

1) به شيرخوار كم سن شخصا غذا داده شود

2) غذا دادن بايد آهسته و با صبر وحوصله باشد

3)‌ غذا دادن به شيرخواري كه خواب آلوده است يا دراز كشيده درست نيست .

4)‌ به شيرخواران بزرگ تر در غذا خوردن كمك شود

5)‌ به علائم گرسنگي و سيري شيرخوار حساس بوده و با توجه به توانايي ها و مهارت هاي تغذيه اي او غذا داده شود

6)‌ نوع غذا، تركيب ، قوام ، مقدار آن و نحوه غذا دادن به شيرخوار بر اساس رشد او و آموخته هايش متفاوت است مثلا زماني كه كودك نحوه حركت دادن غذا را در دهان و يا جويدن آن ياد مي گيرد و يا زماني كه مي آموزد خود به تنهايي غذا بخورد باید ضمن تغيير روش غذا دادن نوع و مقدار غذا هم تغيير كند

7) شيرخوار را بايد به خوردن تشويق كرد ولي هرگز نبايد به اجبار متوسل شد

8)‌ چنانچه شيرخوار از خوردن بسياري از غذاها رو گردان است مي توان از طعم دهنده ها

(ادويه و چاشنيي )‌ استفاده نمود و يا با غيير قوام غذاها و استفاده از روش هاي مختلف تشويقي او را به غذا خوردن ترغيب نمود.

9) شيرخوار از 9 ماهگي به بعد دوست دارد خودش غذا بخورد ولي نياز به كمك دارد

10) اگر كودكان از غذا خوردن لذت ببرند زودتر ياد مي گيرند كه به تنهايي غذا بخورند

11)‌ چون خانواده در برابر تغذيه كودك مسئوليت دارد لذا بهتر است پدر نيز با ميل و علاقه و رغبت در تغذيه كودك مشاركت داشته باشد

خصوصيات غذاي كمي مناسب:

غذاي كمكي بايد در حجم كم داراي كالري مطلوب بوده و حاوي پروتئين و ريز مغذي هاي لازم باشد

متناسب با عادات غذايي خانواده و مورد علاقه و ميل كودك باشد

كاملا پخته و نرم تهيه شود تا شيرخوار آنرا به راحتي هضم نمايد

از مواد تازه و قابل دسترس استفاده و به روش پاكيزه و بهداشتي تهيه شود

اصول بهداشتي در تهيه و نگهداري غذاي كمكي

مادر بايد قبل از تهيه كردن غذا دست هايش را با آب و صابون بشويد و از ظروف تميز استفاده كند همچنين قبل از غذا دادن به شيرخوار علاوه بر شستن دست هاي خود با آب و صابون دست و صورت كودك را نيز بشويد

توصيه مي شود غذاي كمكي حتي الامكان به مقدار مورد نياز روزانه تهيه شود تا كودك از غذاي تازه بهره مند گردد

در صورت تهيه غذا به مقدار بيشتر غذاي اضافي را بايد بلافاصله در ظرف هاي تميز و كوچك كه در آن كاملا بسته مي شود ريخته و در جاي خنك ( يخچال ) نگهداري نمود

نگهداري غذاي كمكي اضافي در يخچال حداكثر تا 24 ساعت اشكال ندارد ولي لازم است در تغذيه نوبت بعد مجددا آن را داغ كرده كمي كه خنك شد به كودك بدهند

در صورت عدم دسترسي به يخچال مي توان غذا را حداكثر تا نوبت بعدي تغذيه در محل سرپوشيده و خنك نگهداري نمود هنگام مصرف مجددا آن را گرم كرده و بعد از خنك شدن به شيرخوار بدهند

در موارد نادري كه مادر امكان تهيه غذاي روزانه را ندارد مي تواند غذا را به مقدار بيشتر تهيه كند و آن را به اندازه هاي يك وعده اي تقسيم كرده هر كدام را در ظرف كوچك و تميزي كه در آن كاملا بسته مي شود بريزد و در فريزر نگهداري نماييد

نكات اساسي در مورد تغذيه تكميلي

نكته بسيار مهم آن كه در سن 6 تا 12 ماهگي دادن غذاي كمكي بايد بعد از تغذيه با شير مادر باشد اگر شيرخوار بعد از غذاي كمكي باز هم تمايل دارد كه شيرمادر بخورد اشكالي ندارد اگر غذا در فواصل تغذيه با شيرمادر داده شود ممكن است موجب كاهش ترشح شيرمادر و يا حتي جايگزين آن گردد

مسلما نيازي نيست كه شيرخوار بعد از هر بار تغذيه با شير مادر غذاي كمكي دريافت كند

غلظت غذاي كمكي هنگام شروع بايد مانند ماست معمولي يعني بسيار نرم و قابل بلعيدن باشد و به تدريج ظرف چند روز با توجه به توان بلع شيرخوار غلظت آن بيشتر شود به طوري كه هنگام كج كردن قاشق به راحتي از آن نريزد

مقدار غذاي كمكي در زمان شروع بسته به ميل شيرخوار و حدود يك تا دو قاشق مرباخوري است زرده تخم مرغ استثنائا در ابتدا به اندازه يك نخود داده مي شود

روزهاي اول مي توان مقدار كمي از غذا را روي نوك قاشق گذاشت و به شيرخوار ارائه نمود همچنين مادر مي تواند دست خود را بشويد و با انگشت خود غذا را در دهان شيرخوار بگذارد به هيچ وجه نبايد غذا را با بطري و يا سرپستانك به شيرخوار داد

افزايش مقدار غذا (‌تعداد قاشق ها )‌بر حسب ميل شيرخوار است ضمن اين كه نبايد با تحميل و اجبار خورانده شود از طرفي هم نبايد به اندازه اي زياد باشد كه منجر به كاهش دريافت شيرمادر و طولاني تر شدن فواصل شيرخوردن گردد

مواد غذايي چه از نظر نوع و چه از نظر مقدار بايد به تدريج به برنامه غذايي شيرخوار اضافه شوند

بين اضافه كردن مواد غذايي بهتر است 2 تا 3 روز فاصله گذاشت تا اگر شيرخوار به ماده غذايي خاصي حساسيت داشت نوع آن معلوم شود ضمنا به اين ترتيب دستگاه گوارش او فرصت عادت كردن به مواد غذايي جديد را پيدا مي كند در مورد سبزي هاي مثل سيب زميني هويچ گشنيز جعفري و كدو مي توان حتي هر روز يك نوع جديد را اضافه نمود

براي تهيه غذاي كمكي لازم است ار همه گروه هاي غذايي مانند غلات گوشت و جانشين هاي آن ( تخم مرغ حبوبات مغزها شامل بادام ، پسته ، فندق ، گردو ) لبنيات سبزي ها و ميوه ها به ويژه سبزي هاي سبز تيره و نارنجي و ميوه هاي زرد و نارنجي استفاده شود و بخشي كوچكي نيز به روغن ها يا چربي و مواد قندي اختصاص يابد

توصيه مي شود ضمن رعايت تنوع در تهيه غذاي كمكي غذاي كودك به گونه اي باشد كه همه روزه از يكي از مواد غذايي با منشاء‌ حيواني ‌مانند گوشت قرمز گوشت مرغ يا ساير پرندگان ماهي جگر  يا تخم مرغ و لبنيات استفاده نمايد

گوشت را بهتر است به تكه هاي بسيار ريز يا قيمه ريزه تقسيم كرد يا از گوشتي كه در منزل چرخ شده استفاده نمود تا پختن گوشت سريع تر و نرم كردن آن راحت تر و خوردنش براي كودك آسان تر باشد

براي اين كه انرژي غذاهاي كمكي كودك مانند پوره حريره سوپ يا آتش بيشتر شود مي توان به غذا روغن مايع (زيتون )‌كره حيواني يا خامه اضافه كرد

استفاده از كره هاي نباتي (‌مارگارين )‌توصيه نمي شود

براي افزودن ارزش غذايي يعني مغذي كردن غذاي كودك که به معناي افزايش پروتئين املاح و ويتامين هاي آن است مي توان پروتئين با منبع حيواني مانند گوشت شير تخم مرغ و يا پروتئين با منبع گياهي مانند حبوبات پودر غلات يا حبوبات جوانه زده پودر انواع دانه ها و مغزها همچنين سبزي ها و ميوه ها را به غذاي تهيه شده اضافه نمود اگر شير به صورت مايع به غذاي كودك اضافه مي شود نبايد منجر به رقيق شدن غذا شود بلكه غذا را بايد طوري تهيه كرد كه بعد از اضافه كردن شير به آن غلظت و قوام مناسب را پيدا كند.

براي اين كه خوردن غذاي كمكي براي كودك راحت تر باشد بهتر است غذا را با پشت قاشق و يا گوشت كوب نرم نمود استفاده از مخلوط كن يا آسياب توصيه نمي شود زيرا مخلوط كن غذا را بيش از حد نرم و يكنواخت مي كند و اگر اين امر ادامه يابد كودك مهارت جويدن را فرا نگرفته و در آينده از پذيرش غذاهاي معمولي خودداري مي نمايد

به طور معمول هنگام تهيه غذاي كمكي نبايد از نمك استفاده شود ولي اگر كودك نسبت به خوردن غذا بي علاقه بود و آن را نخورد اضافه كردن مقدار بسيار كم نمك و ادويه هاي ملايم و سالم يا چاشني هايي مانند آب ليوترش تازه يا آب نارنج تازه قبل از پختن كامل غذا اشكالي ندارد

اگر شيرخوار غذاي كمكي را نمي خورد مادر نبايد آن را به كلي از برنامه غذايي او حذف نمايد بلكه بهتر است هر چند روز يك با مجددا آن را تهيه و به كودك ارائه كند زيرا مشاهده شده اغلب شيرخواران پس از 7 يا 8 بار و گاهي هم ده يا پانزده بار ارائه غذا آن را پذيرفته اند با شروع غذاي كمكي ضمن افزايش دفعات شيردهي بهتر است به شيرخوار آب جوشيده خنك شده نيز داد تا ادرار كودك پررنگ و مدفوع او سفت و سخت نشود

هر روز علاوه بر دادن يك ميلي ليتر از قطره ويتامين A و D (معادل 20 قطره ) يا يك ميلي ليتر از قطره مولتي ويتامين (25 قطره )‌استفاده از قطره آهن به ميزان 15 قطره يا شربت آهن به مقدار 5/1 ميلي ليتر نياز شيرخوار به آهن را تامين مي كند

مقدار مصرف روزانه قطره هايي كه هم مولتي ويتامين و هم آهن دارند 30 قطره است گر چه مقدار آهن اين فراورده كمتر است ولي نيازي نيست كه قطره يا شربت آهن و يا مولتي ويتامين به صورت جداگانه هم مصرف شوند

توصيه مي شود دادن قطره آهن و ويتامين هاي A و D  يا مولتي ويتامين به كودك تا دو سالگي ادامه داشته باشد

بعد از دادن قطره يا شربت آهن به شيرخوار علاوه بر خوراندن كمي آب جوشيده خنك شده بايد دندان هاي او را با مسواك نرم مخصوص شيرخوار ( بدون خمير دندان )‌ مسواك زد و يا دندان ها را با پارچه تميز يا گوش پاك كن كه كمي مرطوب شده است پاك نمود
 

 آخرين توصيه ها در مورد تجويز مكمل ويتامين و آهن به همراه تغذيه تكميلي

انجمن اطفال آمريكا شروع ويتامين D را در طي دو ماه اول عمر روزانه به مقدار 200 واحد و ادامه آن را در دوران كودكي و حتي نوجواني توصيه نموده است در طي شش ماه اول عمر تجويز ويتامين A+D بر مولتي ويتامين به دليل كاهش خطر بروز آسم و آلرژي غذايي ارجح است

مكمل آهن به مقدار   12 و نیم ميلي گرم روزانه از شش ماهگي تا يك سالگي و در صورت شيوع كم خوني در منطقه (40% يا بيشتر )‌تا دو سالگي و در شيرخواران با وزني كم از سن دو ماهگي تا دو سالگي توصيه شده است

نحوه شروع و ادامه غذاي كمكي

1- پايان 6 ماهگي (180 روزگي )‌ تا پايان 7 ماهگي

در اين زمان هدف اصلي آن است كه شيرخوار با طعم غذا و خوردن آن به وسيله قاشق آشنا شود بنابراين روز اول دادن يك يا دو قاشق مرباخوري غذا كافي است مي توان مقدار كمي از غذا را در نوك قاشق مرباخوري گذاشت و به شيرخوار ارائه كرد. ظرف مدت كوتاهي او ياد مي گيرد كه چگونه با استفاده از لب هاي خود غذا را از قاشق برداشته و به قسمت عقب حلق خود ببرد و آن را ببلعد

در ابتدا ممكن است شيرخوار غذا را از دهانش بيرون بريزد اين اتفاق طبيعي است و الزاما دليل دوست نداشتن غذا نيست

مايعات

شيرمادر هم چنان غذاي اصلي شيرخوار از نظر دريافت انر‍ژي مواد مغذي و مايعات است و تغذيه با شيرمادر بايد بر حسب ميل وتقاضاي شيرخوار به دفعات زياد ادامه داشته باشد

توصيه مي شود به خصوص در فصل گرما هر روز چند نوبت آب چوشيده خنك شده به او ارائه شود

دفعات تغذيه و مقدار غذا

در طي ماه هفتم زندگي غذاي كمكي از يك بار در روز شروع و كم كم به 3 بار در روز افزايش داده مي شود تا شيرخوار به تدريج مهارت بيشتري در غذا خوردن پيدا كند و از مزه هاي جديد لذت ببرد ولي نهايتا مقدار غذاي دريافتي شيرخوار بر حسب ميل و اشتهاي اوست نه اجبار و ميل اطرافيان همچنين بستگي به ميزان دريافت شيرمادر (‌به عنوان غذاي اصلي )‌و منحني رشد او دارد بنابراين :

براساس منحني رشد :

1)    اگر وزن شيرخوار بيش از حد انتظار است خوردن غذا به مقدار يك يا دو قاشق مرباخوري در هر وعده براي او كافي است و دريافت اين مقدار غذا توسط كودك جاي هيچ گونه نگراني ندارد

2)    اگر منحني رشد او مناسب است به طور متوسط در هر وعده 4 تا 5 قاشق مرباخوري غذا كافي است

3)    اگر منحني رشد شيرخوار كند است ضمن علت يابي كندي رشد مي توان يا مقدار غذا را زيادتر كرد (مثلا در هر وعده تا ده قاشق مرباخوري )‌و يا دفعات غذا خوردن را بيشتر نمود افزايش مصرف غذاهايي كه انرژي بيشتري دارند همچنين اصلاح نحوه غذا دادن به شيرخوار مي تواند در بهبود رشد او بسيار موثر باشد

لازم به يادآوري است كه غذاي كمكي تهيه شده براي شيرخوار بايد در هر گرم حدود يك كيلو كالري انرژي داشته باشد مسلما بر اساس منحني رشد اين ميزان تغيير مي كند و ممكن است كمتر يا بيشتر شود

نبايد فراموش كرد همان قدر كه كمبود وزن كودك باعث نگراني است چاقي هم مي تواند مشكل آفرين باشد 

غذاهاي مورد استفاده

اولين غذاي كمكي كه به شيرخوار ارائه مي شود فرني آرد برنج است كه غذايي است ساده نرم و با كمترين امكان ايجاد آلرژي ، حريره بادام هم غذاي مناسبي است و اكثر بچه ها مزه آن را دوست دارند در اواخر 7 ماهگي مي توان فرني را با آرد گندم هم تهيه نمود

برنامه غذايي

هفته اول ماه هفتم :‌ فرني آرد برنج يا حريره بادام شيرين

هفته دوم ماه هفتم :‌ سوپ با استفاده از گوشت (‌ در صورت عدم دسترسي به گوشت مي توان از زرده تخم مرغ استفاده كرد)

هفته سوم ماه هفتم :‌ پوره انواع سبزي ها و ماست

هفته چهارم ماه هفتم :‌ انواع سوپ ها يا حليم خانگي

هفته اول ماه هفتم :‌

غذايي كمكي در روز اول يك بار و با توجه به ميل شيرخوار يك تا دو قاشق مرباخوري از فرني آرد برنج است كه صبح و بلافاصله پس از تغذيه با شير مادر داده مي شود مقدار غذاي كمكي در روز دوم به دو بار مي رسد (‌ يك تا دو قاشق مرباخوري صيح و يك تا دو قاشق مرباخوري عصر ) و از روز سوم تا هفتم به تدريج بر تعداد قاشق ها اضافه مي شوند تا به 4 -5  قاشق برسد

در مورد بعضي از شيرخواران كه به نظر مي رسد فرني يا حريره بادام را دوست ندارند مي توان يك حلقه موز رسيده يا يك تكه سيب درختي را پس از جدا كردن پوست آن رنده كرده و به فرني يا حريره بادام اضافه نمود ‌"‌ به "‌ ميوه خوش طعمي است و يك قاچ "‌ به "‌ پخته شده مي تواند طعم غذايي كودك را دلپذير تر كند.

هفته دوم ماه هفتم :

در اين زمان گوشت به برنامه غذايي شيرخوار اضافه مي شود نوع گوشت مي تواند ماهيچه گوسفند سينه يا ران مرغ و يا گوشت چرخ كرده باشد در خانواده هايي كه به ماهي حساسيت ندارند مصرف ماهي هم اشكالي ندارد

بنابراين غذاي كمكي شيرخوار در هفته دوم ماه هفتم سوپي است يا غلظت ماست كه مخلوطي از گوشت برنج و هويچ بوده و يكي دو روز بعد سيب زميني و به تدريج يكي از انواع سبزي ها هم به آن اضافه مي شود شروع سوپ هم با يك تا دو قاشق مرباخوري است

در اين هفته وعده هاي  غذايي كمكي 2 تا 3 بار در روز است كه صبح و شب بعد از شير مادر فرني و ظهر به شيرخوار سوپ داده مي شود مقدار سوپ بر اساس ميل و تقاضاي شيرخوار بوده و در اواخر هفته دوم مي تواند صبح ها فرني و ظهر و شب از سوپ استفاده نمايد .

براي تنوع بخشيدن به محتوي سوپ مي تون به تدريج از انوع سبزي ها مانند تره جعفري گشنيز شويد كرفس كدو خورشتي كدو حلوايي  و لوبيا سبز استفاده كرد سبزي هايي كه نياز به پختن بيشتر دارند مانند كرفس لوبيا سبز كدو حلوايي و كدو خورشتي را بايد به صورت قطعات بسيار كوچك خرد و به گوشت اضافه نمود تا همراه گوشت پخته شوند ولي سبزي هاي لطيف تر مانند جعفري گشنيز شويد و امثال آن كه ساطوري ( ريز )‌ شده اند در اواخر مرحله پخت اضافه مي شود تا دو سه دقيقه با سوپ بجوشند اگر در قابلمه سوپ بسته باشد سبزي ها زودتر پخته مي شوند.

به سوپ نبايد نمك يا شكر اضافه شود

هفته سوم ماه هفتم :

در هفته سوم ماه هفتم بعد از دادن سوپ مي توان به شيرخوار يك قاشق مرباخوري ماست داد مقدار ماست به تدريج و بر حسب تمايل كودك اضافه مي شود .

دادن ماست به تنهايي براي اين كه شيرخوار با طعم آن آشنا شود ضروري است ولي اگر كودك دوست داشت كه ماست را با سوپ بخورد اشكالي ندارد

در اين هفته شيرخوار مي تواند علاوه بر گوشت و سوپ از پوره انواع سبزي ها هم استفاده كند مانند پوره سيب زميني هويج و غيره

براي نرم كردن پوره علاوه بر افزايش شير يا كره يا هر روغي كه در دسترس است مي توان از كمي آب مرغ آب گوشت يا ماست هم استفاده نمود

پوره مي تواند جايگزين فرني وعده صبح يا عصر شيرخوار باشد

هفته چهارم ماه هفتم

 در اين هفته زمان استفاده از انواع سوپ ها و حليم خانگي است در اين هفته براي تنوع بيشتر و افزايش كيفيت غذايي سوپ مي توان پنير پاستوريزه كم نمك را ريز يا رنده كرده و به سوپ كودك اضافه نمود

يك نمونه از برنامه غذايي شيرخوار در ماه هفتم زندگي 

شير مادر به دفعات مكرر و بر حسب ميل و تقاضاي شيرخوار و غذاي كمكي به شرح زير :‌