مقدمه :‌

تغذيه انحصاري با شير مادر در6 ماه اول زندگي براي رشد و تكامل شيرخوار از اهميت ويژه اي برخوردار است زيرا تركيب خاص شير مادر با ميزان بسيار مناسب چربي پروتئين قند ويتامين املاح و مواد ايمني بخش آن نه تنها نيازهاي تغذيه اي بلكه نيازهاي عاطفي كودك را نيز تامين نموده و او را در برابر بسياري از عفونت ها و بيماري محافظت مي كند در طي 6 ماه اول زندگي اگر شيرخوار انحصارا با شير مادر تغذيه شود نيازي به استفاده از هيچ نوع ماده غذايي ديگر حتي آب ندارد تنها شيرمادر و ويتامين A و D  يا نور مستقيم آفتاب نيازهاي جسمي او را تامين مي نمايد.

از سن 6 ماهگي به بعد شيرخوار علاوه بر شير مادر كه هنوز غذاي اصلي او است تا پايان 12 ماهگي به غذاهاي سالم مناسب كم حجم و پر انرژي نياز دارد. غلظت اين غذاها بايد در شروع كمي بيشتر از شير مادر بوده و به تدريج و همزمان با تكامل مهارت هاي تغذيه اي شير خوار بر مقدار غلظت و تنوع آن ها افزوده شود تا كودك ضمن آشنا شدن با مزه و قوام غذاها هم به جويدن عادت كند و هم نحوه به كارگيري وسايل لازم براي غذا خوردن را بياموزد به اين ترتيب او خواهد توانست حوالي يك سالگي از غذاهاي خانواده استفاده نمايد .

پايه هاي محكم يك الگوي صحيح غذايي و ايجاد عادات غذايي مطلوب بر شروع مناسب غذاي كمكي و ادامه درست آن استوار مي شود. بايد سعي كرد تا كودك ضمن استفاده از بهترين و سالم ترين مواد غذايي مورد نياز براي رشد خود با برخورداري از آغوش پر مهر مادر و پدر و كانون گرم خانواده از تكامل رواني و اجتماعي  مطلوبي بهره مند شود و غذا خوردن او پيوسته تجربه اي لذت بخش و آكنده از نشاط و ملاطفت باشد

تغذيه  تكميلي :

از پايان 6 ماهگي اكثر شيرخواران علاوه بر شيرمادر نيازمند دريافت مقداري انرژي اضافي و پاره  اي مواد غذايي و ريز مغذي ها هستند به اين دسته از مواد غذايي غذاي كمكي و به اين نوع تغذيه تغذيه تكميلي مي گويند . هر چند ممكن است شير مادر به تنهايي براي تغذيه شيرخوار پس از پايان 6 ماهگي هم كافي باشد ولي به منظور آموزش صحيح و به موقع تغذيه توصيه مي شود براي همه شيرخواران تغذيه تكميلي را در پايان 6 ماهگي  (‌ در آستانه ماه هفتم ) شروع نمايند

با توجه به توانايي تغذيه اي شيرخوار غذاي كمكي در شروع بايد بسيار ساده و نرم و از موادي تهيه شود كه هضم آن ها آسان باشد براي مثال مي توان تغذيه اي تكميلي را با فرني آرد برنج شروع كرد و رفته رفته بر غلظت آن افزود و به تدريج از ساير مواد غذايي هم استفاده نمود تا كودك در ماه هاي آخر سال اول زندگي كه مهارت هاي تغذيه اي او كامل تر مي شود بتواند به تدريج از غذاهاي خانواده استفاده نمايد . اكثر كودكان از حدود يك سالگي قادر به استفاده از غذاي اصلي خانواده هستند و ممكن است نيازي نباشد كه براي آنان غذاي جداگانه اي تهیه کرد.

چرا تغذيه تكميلي را شروع مي كنيم ؟

زيرا پس از 6 ماهگي زماني است كه شير مادر معمولا تمام احتياجات غذايي شيرخوار را برآورده نمي كند . شيرخواران در سن 6 تا 8 ماهگي 70% در سن 9 تا 11 ماهگي 55% و در سن 12 تا 24 ماهگي 40% از انر‍‍ژي مورد نياز خود را از شير مادر (با شيردهي متوسط‌)‌ كسب كرده و باقيمانده انر‍ژي مورد نياز را از تغذيه تكميلي دريافت مي كند.

بنابراين :‌

شروع به موقع تغذيه تكميلي مرحله مهمي در زندگي شيرخوار بوده و مي تواند بر رشد و نمو كودك تاثير گذار باشد .

چرا در حين تغذيه تكميلي تغذيه با شيرمادر را ادامه مي دهيم ؟

صرف نظر از ارزش غذايي و منحصر به فرد شيرمادر ادامه تغذيه با شير مادر همراه با تغذيه تكميلي باعث مي شود اين شيرخواران كمتر گرسنه شوند از طرف ديگر به علت دريافت مواد مصونيت زاي موجود در شيرمادر احتمال ابتلا به انواع بيماري هايي كه ممكن است با شروع تغذيه تكميلي به وجود آيند كمتر شده و حتي در بهبود بيماري نيز كمك مي نمايد همچنين آنزيم هاي موجود در شيرمادر به هضم چربي پروتئين و مواد نشاسته اي غذايي كمكي در شير مادر خواران كمك كرده و در نهايت با ادامه تغذيه با شير مادر ارتباط صميمي و نزديك بين مادر و كودك همچنان افزايش مي يابد.

سن شروع غذاي كمكي :

پايان 6 ماهگي يعني 180 روز بعد از توليد بهترين زمان براي شروع غذاي كمكي است زيرا:‌

از 6 ماهگي به بعد نياز اغلب شيرخواران به انرژي و برخي ريز مغذي ها مانند آهن ، روي و ... افزايش مي يابد كه بايد از طريق غذاي كمكي تامين شود.

ذخيره آهن شيرخواري كه به موقع متولد شده است تقريبا حوالي 6 ماهگي به حداقل مي رسد بنابراين اگر آهن را از طريق غذاهاي كمكي و قطره يا شربت آهن دريافت نكند ممكن است مبتلا به كم خوني شود .

در نوزاداني كه با وزن كمتر از 2500 گرم متولد مي شوند گرچه تغذيه انحصاري آنان با شير مادر بايد تا پايان 6 ماهگي ادامه داشته باشد ولي وقتي وزنشان دو برابر شد لازم است از قطره آهن هم استفاده كنند.

توجه : شروع غذاي كمكي قبل از 4 ماهگي ممنوع است در سن 4 تا 6 ماهگي (120 تا 180 روزگي )‌ در صورتي كه شيرخوار عليرغم تغذيه مكرر‌ ( حداقل 12 بار در24 ساعت و به مدت 5 روز ) رعايت وضعيت صحيح شيرخوردن از پستان مادر و اطمينان از تخليه كامل پستان در هر وعده افزايش وزن كافي نداشته باشد پزشك ممكن است شروع غذاي كمكي را توصيه كند بنابراين شروع غذاي كمكي در 4 تا 6 ماهگي فقط با عدم افزايش وزن مناسب است اما نكته مهم آنست كه ابتدا بايد موارد زير به طور صحيح انجام گيرد و اگر عليرغم رعايت اين توصيه ها به شيرخوار همچنان دچار كمبود وزن بود مي توان تغذيه تكميلي را در سن 4 تا 6 ماهگي شروع كرد موارد توصيه شده عبارتند از :‌گرفتن صحيح پستان و نحوه درست دريافت شير تغذيه از هر پستان به مدت 20 دقيقه تغذيه مكرر و بر حسب ميل شيرخوار فشردن پستان در دهان شيرخوار در حين مكيدن شير دهي در شب (دريافت شير به مقدار 77 تا 344 سي سي )‌ دوشيدن شير پسين و دادن آن با فنجان يا قاشق استفاده از وسايل كمك شيردهي جهت تشويق و مكيدن بيشتر پستان و استفاده مادر از داروهاي گياهي و شيميايي شيرافزا

مخاطرات زود شروع كردن غذاي كمكي

اگرغذاي كمكي زودتر از زمان توصيه شده شروع شود ممكن است برخي از مشكلات زير بروز نمايند :

سلامتي شيرخوار به دليل عدم آمادگي دستگاه گوارش و سيستم ايمني بدن او به خطر افتد چون هر نوع عفونت يا اسهال در شيرخواارن با سن كم خطرناك تر است بنابراين هر چه غذاي كمكي زودتر شروع شود مخاطرات هم بيشتر مي شود

احتمال بروز آلرژي (اگزما و آسم بيشتر است )

با شروع غذاي كمكي ممكن است  رغبت شيرخوار به مكيدن پستان كمتر شودن در نتيجه توليد و ترشح شير مادر كاهش يافته و شيرخوار از مزاياي دريافت مقدار كافي از شيرمادر محروم مي ماند

مخاطرات دير شروع كردن غذاي كمكي

اگر غذاي كمكي خيلي ديرتر از زمان توصيه شده شروع شود آشنا شدن شيرخوار با مزه و قوام انواع غذاها به تاخير مي افتد و قبول مواد غذايي و بلعيدن غذا با مشكل انجام مي شود. اكثر شيرخواراني كه ديرتر از پايان 6 ماهگي با غذاي كمكي آشنا شده و مدت طولاني تري فقط از شير مادر استفاده مي كنند ممكن است تمايل كمتري به استفاده از غذاهاي جامد داشته باشند و اين امر مي تواند سبب مشكلات تغذيه اي از نظر پذيرش غذا و كاهش دريافت مواد معدني از قبيل روي و آهن شده و در دراز مدت بر رشد آنها تاثير نامطلوب بگذارد

بعضي از شيرخواران ممكن است در طي هفته هاي اول شروع تغذيه تكميلي به خوردن غذاهاي كمكي تمايل و علاقه نشان ندهند در مورد اين كودكان مادامي كه از طريق تغذيه با شيرمادر خوب رشد مي كنند و معيارهاي رشد و تكاملشان مناسب است جاي نگراني نيست با اين وجود توصيه مي شود غذاهاي مورد نظر را تهيه و آنان را به خوردن غذا تشويق نمود.

تغذيه تكميلي بر حسب ميل وپاسخ شيرخوار

تغذيه تكميلي مطلوب فقط توجه به اين نوع غذا نيست بلكه به نحوه غذا دادن به شيرخوار نيز بستگي دارد يعني اين كه چه وقت ؟‌ كجا ؟‌و چه كسي به او غذا مي دهد باید مورد توجه باشد

در اين راستا به كارگيري 11 نكته زير در تغذيه صحيح شيرخوار از اهميت ويژه اي برخوردار است :

1) به شيرخوار كم سن شخصا غذا داده شود

2) غذا دادن بايد آهسته و با صبر وحوصله باشد

3)‌ غذا دادن به شيرخواري كه خواب آلوده است يا دراز كشيده درست نيست .

4)‌ به شيرخواران بزرگ تر در غذا خوردن كمك شود

5)‌ به علائم گرسنگي و سيري شيرخوار حساس بوده و با توجه به توانايي ها و مهارت هاي تغذيه اي او غذا داده شود

6)‌ نوع غذا، تركيب ، قوام ، مقدار آن و نحوه غذا دادن به شيرخوار بر اساس رشد او و آموخته هايش متفاوت است مثلا زماني كه كودك نحوه حركت دادن غذا را در دهان و يا جويدن آن ياد مي گيرد و يا زماني كه مي آموزد خود به تنهايي غذا بخورد باید ضمن تغيير روش غذا دادن نوع و مقدار غذا هم تغيير كند

7) شيرخوار را بايد به خوردن تشويق كرد ولي هرگز نبايد به اجبار متوسل شد

8)‌ چنانچه شيرخوار از خوردن بسياري از غذاها رو گردان است مي توان از طعم دهنده ها

(ادويه و چاشنيي )‌ استفاده نمود و يا با غيير قوام غذاها و استفاده از روش هاي مختلف تشويقي او را به غذا خوردن ترغيب نمود.

9) شيرخوار از 9 ماهگي به بعد دوست دارد خودش غذا بخورد ولي نياز به كمك دارد

10) اگر كودكان از غذا خوردن لذت ببرند زودتر ياد مي گيرند كه به تنهايي غذا بخورند

11)‌ چون خانواده در برابر تغذيه كودك مسئوليت دارد لذا بهتر است پدر نيز با ميل و علاقه و رغبت در تغذيه كودك مشاركت داشته باشد

خصوصيات غذاي كمي مناسب:

غذاي كمكي بايد در حجم كم داراي كالري مطلوب بوده و حاوي پروتئين و ريز مغذي هاي لازم باشد

متناسب با عادات غذايي خانواده و مورد علاقه و ميل كودك باشد

كاملا پخته و نرم تهيه شود تا شيرخوار آنرا به راحتي هضم نمايد

از مواد تازه و قابل دسترس استفاده و به روش پاكيزه و بهداشتي تهيه شود

اصول بهداشتي در تهيه و نگهداري غذاي كمكي

مادر بايد قبل از تهيه كردن غذا دست هايش را با آب و صابون بشويد و از ظروف تميز استفاده كند همچنين قبل از غذا دادن به شيرخوار علاوه بر شستن دست هاي خود با آب و صابون دست و صورت كودك را نيز بشويد

توصيه مي شود غذاي كمكي حتي الامكان به مقدار مورد نياز روزانه تهيه شود تا كودك از غذاي تازه بهره مند گردد

در صورت تهيه غذا به مقدار بيشتر غذاي اضافي را بايد بلافاصله در ظرف هاي تميز و كوچك كه در آن كاملا بسته مي شود ريخته و در جاي خنك ( يخچال ) نگهداري نمود

نگهداري غذاي كمكي اضافي در يخچال حداكثر تا 24 ساعت اشكال ندارد ولي لازم است در تغذيه نوبت بعد مجددا آن را داغ كرده كمي كه خنك شد به كودك بدهند

در صورت عدم دسترسي به يخچال مي توان غذا را حداكثر تا نوبت بعدي تغذيه در محل سرپوشيده و خنك نگهداري نمود هنگام مصرف مجددا آن را گرم كرده و بعد از خنك شدن به شيرخوار بدهند

در موارد نادري كه مادر امكان تهيه غذاي روزانه را ندارد مي تواند غذا را به مقدار بيشتر تهيه كند و آن را به اندازه هاي يك وعده اي تقسيم كرده هر كدام را در ظرف كوچك و تميزي كه در آن كاملا بسته مي شود بريزد و در فريزر نگهداري نماييد

نكات اساسي در مورد تغذيه تكميلي

نكته بسيار مهم آن كه در سن 6 تا 12 ماهگي دادن غذاي كمكي بايد بعد از تغذيه با شير مادر باشد اگر شيرخوار بعد از غذاي كمكي باز هم تمايل دارد كه شيرمادر بخورد اشكالي ندارد اگر غذا در فواصل تغذيه با شيرمادر داده شود ممكن است موجب كاهش ترشح شيرمادر و يا حتي جايگزين آن گردد

مسلما نيازي نيست كه شيرخوار بعد از هر بار تغذيه با شير مادر غذاي كمكي دريافت كند

غلظت غذاي كمكي هنگام شروع بايد مانند ماست معمولي يعني بسيار نرم و قابل بلعيدن باشد و به تدريج ظرف چند روز با توجه به توان بلع شيرخوار غلظت آن بيشتر شود به طوري كه هنگام كج كردن قاشق به راحتي از آن نريزد

مقدار غذاي كمكي در زمان شروع بسته به ميل شيرخوار و حدود يك تا دو قاشق مرباخوري است زرده تخم مرغ استثنائا در ابتدا به اندازه يك نخود داده مي شود

روزهاي اول مي توان مقدار كمي از غذا را روي نوك قاشق گذاشت و به شيرخوار ارائه نمود همچنين مادر مي تواند دست خود را بشويد و با انگشت خود غذا را در دهان شيرخوار بگذارد به هيچ وجه نبايد غذا را با بطري و يا سرپستانك به شيرخوار داد

افزايش مقدار غذا (‌تعداد قاشق ها )‌بر حسب ميل شيرخوار است ضمن اين كه نبايد با تحميل و اجبار خورانده شود از طرفي هم نبايد به اندازه اي زياد باشد كه منجر به كاهش دريافت شيرمادر و طولاني تر شدن فواصل شيرخوردن گردد

مواد غذايي چه از نظر نوع و چه از نظر مقدار بايد به تدريج به برنامه غذايي شيرخوار اضافه شوند

بين اضافه كردن مواد غذايي بهتر است 2 تا 3 روز فاصله گذاشت تا اگر شيرخوار به ماده غذايي خاصي حساسيت داشت نوع آن معلوم شود ضمنا به اين ترتيب دستگاه گوارش او فرصت عادت كردن به مواد غذايي جديد را پيدا مي كند در مورد سبزي هاي مثل سيب زميني هويچ گشنيز جعفري و كدو مي توان حتي هر روز يك نوع جديد را اضافه نمود

براي تهيه غذاي كمكي لازم است ار همه گروه هاي غذايي مانند غلات گوشت و جانشين هاي آن ( تخم مرغ حبوبات مغزها شامل بادام ، پسته ، فندق ، گردو ) لبنيات سبزي ها و ميوه ها به ويژه سبزي هاي سبز تيره و نارنجي و ميوه هاي زرد و نارنجي استفاده شود و بخشي كوچكي نيز به روغن ها يا چربي و مواد قندي اختصاص يابد

توصيه مي شود ضمن رعايت تنوع در تهيه غذاي كمكي غذاي كودك به گونه اي باشد كه همه روزه از يكي از مواد غذايي با منشاء‌ حيواني ‌مانند گوشت قرمز گوشت مرغ يا ساير پرندگان ماهي جگر  يا تخم مرغ و لبنيات استفاده نمايد

گوشت را بهتر است به تكه هاي بسيار ريز يا قيمه ريزه تقسيم كرد يا از گوشتي كه در منزل چرخ شده استفاده نمود تا پختن گوشت سريع تر و نرم كردن آن راحت تر و خوردنش براي كودك آسان تر باشد

براي اين كه انرژي غذاهاي كمكي كودك مانند پوره حريره سوپ يا آتش بيشتر شود مي توان به غذا روغن مايع (زيتون )‌كره حيواني يا خامه اضافه كرد

استفاده از كره هاي نباتي (‌مارگارين )‌توصيه نمي شود

براي افزودن ارزش غذايي يعني مغذي كردن غذاي كودك که به معناي افزايش پروتئين املاح و ويتامين هاي آن است مي توان پروتئين با منبع حيواني مانند گوشت شير تخم مرغ و يا پروتئين با منبع گياهي مانند حبوبات پودر غلات يا حبوبات جوانه زده پودر انواع دانه ها و مغزها همچنين سبزي ها و ميوه ها را به غذاي تهيه شده اضافه نمود اگر شير به صورت مايع به غذاي كودك اضافه مي شود نبايد منجر به رقيق شدن غذا شود بلكه غذا را بايد طوري تهيه كرد كه بعد از اضافه كردن شير به آن غلظت و قوام مناسب را پيدا كند.

براي اين كه خوردن غذاي كمكي براي كودك راحت تر باشد بهتر است غذا را با پشت قاشق و يا گوشت كوب نرم نمود استفاده از مخلوط كن يا آسياب توصيه نمي شود زيرا مخلوط كن غذا را بيش از حد نرم و يكنواخت مي كند و اگر اين امر ادامه يابد كودك مهارت جويدن را فرا نگرفته و در آينده از پذيرش غذاهاي معمولي خودداري مي نمايد

به طور معمول هنگام تهيه غذاي كمكي نبايد از نمك استفاده شود ولي اگر كودك نسبت به خوردن غذا بي علاقه بود و آن را نخورد اضافه كردن مقدار بسيار كم نمك و ادويه هاي ملايم و سالم يا چاشني هايي مانند آب ليوترش تازه يا آب نارنج تازه قبل از پختن كامل غذا اشكالي ندارد

اگر شيرخوار غذاي كمكي را نمي خورد مادر نبايد آن را به كلي از برنامه غذايي او حذف نمايد بلكه بهتر است هر چند روز يك با مجددا آن را تهيه و به كودك ارائه كند زيرا مشاهده شده اغلب شيرخواران پس از 7 يا 8 بار و گاهي هم ده يا پانزده بار ارائه غذا آن را پذيرفته اند با شروع غذاي كمكي ضمن افزايش دفعات شيردهي بهتر است به شيرخوار آب جوشيده خنك شده نيز داد تا ادرار كودك پررنگ و مدفوع او سفت و سخت نشود

هر روز علاوه بر دادن يك ميلي ليتر از قطره ويتامين A و D (معادل 20 قطره ) يا يك ميلي ليتر از قطره مولتي ويتامين (25 قطره )‌استفاده از قطره آهن به ميزان 15 قطره يا شربت آهن به مقدار 5/1 ميلي ليتر نياز شيرخوار به آهن را تامين مي كند

مقدار مصرف روزانه قطره هايي كه هم مولتي ويتامين و هم آهن دارند 30 قطره است گر چه مقدار آهن اين فراورده كمتر است ولي نيازي نيست كه قطره يا شربت آهن و يا مولتي ويتامين به صورت جداگانه هم مصرف شوند

توصيه مي شود دادن قطره آهن و ويتامين هاي A و D  يا مولتي ويتامين به كودك تا دو سالگي ادامه داشته باشد

بعد از دادن قطره يا شربت آهن به شيرخوار علاوه بر خوراندن كمي آب جوشيده خنك شده بايد دندان هاي او را با مسواك نرم مخصوص شيرخوار ( بدون خمير دندان )‌ مسواك زد و يا دندان ها را با پارچه تميز يا گوش پاك كن كه كمي مرطوب شده است پاك نمود
 

 آخرين توصيه ها در مورد تجويز مكمل ويتامين و آهن به همراه تغذيه تكميلي

انجمن اطفال آمريكا شروع ويتامين D را در طي دو ماه اول عمر روزانه به مقدار 200 واحد و ادامه آن را در دوران كودكي و حتي نوجواني توصيه نموده است در طي شش ماه اول عمر تجويز ويتامين A+D بر مولتي ويتامين به دليل كاهش خطر بروز آسم و آلرژي غذايي ارجح است

مكمل آهن به مقدار   12 و نیم ميلي گرم روزانه از شش ماهگي تا يك سالگي و در صورت شيوع كم خوني در منطقه (40% يا بيشتر )‌تا دو سالگي و در شيرخواران با وزني كم از سن دو ماهگي تا دو سالگي توصيه شده است

نحوه شروع و ادامه غذاي كمكي

1- پايان 6 ماهگي (180 روزگي )‌ تا پايان 7 ماهگي

در اين زمان هدف اصلي آن است كه شيرخوار با طعم غذا و خوردن آن به وسيله قاشق آشنا شود بنابراين روز اول دادن يك يا دو قاشق مرباخوري غذا كافي است مي توان مقدار كمي از غذا را در نوك قاشق مرباخوري گذاشت و به شيرخوار ارائه كرد. ظرف مدت كوتاهي او ياد مي گيرد كه چگونه با استفاده از لب هاي خود غذا را از قاشق برداشته و به قسمت عقب حلق خود ببرد و آن را ببلعد

در ابتدا ممكن است شيرخوار غذا را از دهانش بيرون بريزد اين اتفاق طبيعي است و الزاما دليل دوست نداشتن غذا نيست

مايعات

شيرمادر هم چنان غذاي اصلي شيرخوار از نظر دريافت انر‍ژي مواد مغذي و مايعات است و تغذيه با شيرمادر بايد بر حسب ميل وتقاضاي شيرخوار به دفعات زياد ادامه داشته باشد

توصيه مي شود به خصوص در فصل گرما هر روز چند نوبت آب چوشيده خنك شده به او ارائه شود

دفعات تغذيه و مقدار غذا

در طي ماه هفتم زندگي غذاي كمكي از يك بار در روز شروع و كم كم به 3 بار در روز افزايش داده مي شود تا شيرخوار به تدريج مهارت بيشتري در غذا خوردن پيدا كند و از مزه هاي جديد لذت ببرد ولي نهايتا مقدار غذاي دريافتي شيرخوار بر حسب ميل و اشتهاي اوست نه اجبار و ميل اطرافيان همچنين بستگي به ميزان دريافت شيرمادر (‌به عنوان غذاي اصلي )‌و منحني رشد او دارد بنابراين :

براساس منحني رشد :

1)    اگر وزن شيرخوار بيش از حد انتظار است خوردن غذا به مقدار يك يا دو قاشق مرباخوري در هر وعده براي او كافي است و دريافت اين مقدار غذا توسط كودك جاي هيچ گونه نگراني ندارد

2)    اگر منحني رشد او مناسب است به طور متوسط در هر وعده 4 تا 5 قاشق مرباخوري غذا كافي است

3)    اگر منحني رشد شيرخوار كند است ضمن علت يابي كندي رشد مي توان يا مقدار غذا را زيادتر كرد (مثلا در هر وعده تا ده قاشق مرباخوري )‌و يا دفعات غذا خوردن را بيشتر نمود افزايش مصرف غذاهايي كه انرژي بيشتري دارند همچنين اصلاح نحوه غذا دادن به شيرخوار مي تواند در بهبود رشد او بسيار موثر باشد

لازم به يادآوري است كه غذاي كمكي تهيه شده براي شيرخوار بايد در هر گرم حدود يك كيلو كالري انرژي داشته باشد مسلما بر اساس منحني رشد اين ميزان تغيير مي كند و ممكن است كمتر يا بيشتر شود

نبايد فراموش كرد همان قدر كه كمبود وزن كودك باعث نگراني است چاقي هم مي تواند مشكل آفرين باشد 

غذاهاي مورد استفاده

اولين غذاي كمكي كه به شيرخوار ارائه مي شود فرني آرد برنج است كه غذايي است ساده نرم و با كمترين امكان ايجاد آلرژي ، حريره بادام هم غذاي مناسبي است و اكثر بچه ها مزه آن را دوست دارند در اواخر 7 ماهگي مي توان فرني را با آرد گندم هم تهيه نمود

برنامه غذايي

هفته اول ماه هفتم :‌ فرني آرد برنج يا حريره بادام شيرين

هفته دوم ماه هفتم :‌ سوپ با استفاده از گوشت (‌ در صورت عدم دسترسي به گوشت مي توان از زرده تخم مرغ استفاده كرد)

هفته سوم ماه هفتم :‌ پوره انواع سبزي ها و ماست

هفته چهارم ماه هفتم :‌ انواع سوپ ها يا حليم خانگي

هفته اول ماه هفتم :‌

غذايي كمكي در روز اول يك بار و با توجه به ميل شيرخوار يك تا دو قاشق مرباخوري از فرني آرد برنج است كه صبح و بلافاصله پس از تغذيه با شير مادر داده مي شود مقدار غذاي كمكي در روز دوم به دو بار مي رسد (‌ يك تا دو قاشق مرباخوري صيح و يك تا دو قاشق مرباخوري عصر ) و از روز سوم تا هفتم به تدريج بر تعداد قاشق ها اضافه مي شوند تا به 4 -5  قاشق برسد

در مورد بعضي از شيرخواران كه به نظر مي رسد فرني يا حريره بادام را دوست ندارند مي توان يك حلقه موز رسيده يا يك تكه سيب درختي را پس از جدا كردن پوست آن رنده كرده و به فرني يا حريره بادام اضافه نمود ‌"‌ به "‌ ميوه خوش طعمي است و يك قاچ "‌ به "‌ پخته شده مي تواند طعم غذايي كودك را دلپذير تر كند.

هفته دوم ماه هفتم :

در اين زمان گوشت به برنامه غذايي شيرخوار اضافه مي شود نوع گوشت مي تواند ماهيچه گوسفند سينه يا ران مرغ و يا گوشت چرخ كرده باشد در خانواده هايي كه به ماهي حساسيت ندارند مصرف ماهي هم اشكالي ندارد

بنابراين غذاي كمكي شيرخوار در هفته دوم ماه هفتم سوپي است يا غلظت ماست كه مخلوطي از گوشت برنج و هويچ بوده و يكي دو روز بعد سيب زميني و به تدريج يكي از انواع سبزي ها هم به آن اضافه مي شود شروع سوپ هم با يك تا دو قاشق مرباخوري است

در اين هفته وعده هاي  غذايي كمكي 2 تا 3 بار در روز است كه صبح و شب بعد از شير مادر فرني و ظهر به شيرخوار سوپ داده مي شود مقدار سوپ بر اساس ميل و تقاضاي شيرخوار بوده و در اواخر هفته دوم مي تواند صبح ها فرني و ظهر و شب از سوپ استفاده نمايد .

براي تنوع بخشيدن به محتوي سوپ مي تون به تدريج از انوع سبزي ها مانند تره جعفري گشنيز شويد كرفس كدو خورشتي كدو حلوايي  و لوبيا سبز استفاده كرد سبزي هايي كه نياز به پختن بيشتر دارند مانند كرفس لوبيا سبز كدو حلوايي و كدو خورشتي را بايد به صورت قطعات بسيار كوچك خرد و به گوشت اضافه نمود تا همراه گوشت پخته شوند ولي سبزي هاي لطيف تر مانند جعفري گشنيز شويد و امثال آن كه ساطوري ( ريز )‌ شده اند در اواخر مرحله پخت اضافه مي شود تا دو سه دقيقه با سوپ بجوشند اگر در قابلمه سوپ بسته باشد سبزي ها زودتر پخته مي شوند.

به سوپ نبايد نمك يا شكر اضافه شود

هفته سوم ماه هفتم :

در هفته سوم ماه هفتم بعد از دادن سوپ مي توان به شيرخوار يك قاشق مرباخوري ماست داد مقدار ماست به تدريج و بر حسب تمايل كودك اضافه مي شود .

دادن ماست به تنهايي براي اين كه شيرخوار با طعم آن آشنا شود ضروري است ولي اگر كودك دوست داشت كه ماست را با سوپ بخورد اشكالي ندارد

در اين هفته شيرخوار مي تواند علاوه بر گوشت و سوپ از پوره انواع سبزي ها هم استفاده كند مانند پوره سيب زميني هويج و غيره

براي نرم كردن پوره علاوه بر افزايش شير يا كره يا هر روغي كه در دسترس است مي توان از كمي آب مرغ آب گوشت يا ماست هم استفاده نمود

پوره مي تواند جايگزين فرني وعده صبح يا عصر شيرخوار باشد

هفته چهارم ماه هفتم

 در اين هفته زمان استفاده از انواع سوپ ها و حليم خانگي است در اين هفته براي تنوع بيشتر و افزايش كيفيت غذايي سوپ مي توان پنير پاستوريزه كم نمك را ريز يا رنده كرده و به سوپ كودك اضافه نمود

يك نمونه از برنامه غذايي شيرخوار در ماه هفتم زندگي 

شير مادر به دفعات مكرر و بر حسب ميل و تقاضاي شيرخوار و غذاي كمكي به شرح زير :‌

انواع پوره ها

پوره سيب زميني هويج نخود فرنگي لوبيا سبز كدو حلوايي كدو خورشتي و كرفس طرز تهيه همه پوره ها يكسان است و به يك نمونه از آن اشاره مي شود :

پوره سيب زميني :

مواد لازم :‌

سيب زميني              دو عدد با اندازه متوسط

شير پاستوريزه        پنج قاشق غذا خوري (مقدار مورد نياز براي متناسب كردن قوام پوره)

كره                       يك قاشق مرباخوري

براي تهيه پوره سيب زميني از سيب زميني هاي زرد و سالم استفاده كنيد (‌ سيب زميني هايي كه سبز رنگ هستند مي توانند باعث مسموميت شوند ) ابتدا سيب زميني را با پوست كاملا بشوئيد و با كمي آب بپزيد و بعد از پخته شدن و جدا كردن پوست سيب زميني را رنده كرده و با كره و شير مخلوط نمائيد تا كاملا نرم و يكنواخت شود

انواع سوپ ها :

سوپ سبزي :‌

مواد لازم :

گوشت گوسفند يا گوساله مرغ (تكه و خرد شده )‌     به اندازه يك تخم مرغ متوسط

يا گوشت چرخ كرده                                          يك قاشق غذا خوري پر

پياز                                                              يك چهارم (كوچك)

جعفري خرد شده                                             يك قاشق مرباخوري

سيب زميني                                                   يك عدد ( متوسط )

هويج                                                           يك عدد ( متوسط )

گوجه فرنگي                                                 يك عدد ( متوسط )

برنج يا آرد برنج                                            يك قاشق مرباخوري

كره                                                             يك قاشق مرباخوري

طرز تهيه :

ابتدا گوشت را با پياز خرد شده كمي تفت بدهيد سپس حدود دو ليوان آب به آن اضافه كنيد و بگذاريد بپزد بعد هويج و سيب زميني بسيار خرد شده و برنج را اضافه كنيد

نيم ساعت بعد گوجه فرنگي رنده و كره را داخل سوپ بريزيد پس از آن كه چند جوش زد و به قوام مطلوب (‌مثل حليم يا ماست ) رسيد از روي اجاق برداريد

به همه سوپ ها مي توانيد چند قطره آب ليمو ترش يا آب نارنج تازه اضافه كنيد تا خوشمزه تر شوند

سوپ رشته فرنگي بلغور جو يا گندم :

مواد لازم :‌ مشابه سوپ قبلي است منتهي مي توانيد به جاي برنج يا آرد برنج از يك قاشق غذا خوري رشته فرنگي خرد شده يا بلغور جو استفاده كنيد

 سوپ شنبليله ( اشكنه ) :

مواد لازم :‌

آرد ذرت يا گندم يا برنج                           يك قاشق غذاخوري

زرده تخم مرغ                                      يك عدد

شنبليله ( خرد شده )                             يك  قاشق مرباخوري

پياز                                                  يك عدد (كوچك)

گوجه فرنگي                                      يك عدد متوسط

سيب زميني                                       يك عدد متوسط

كره                                                 يك قاشق مرباخوري 

طرز تهيه :‌

ابتدا آرد را در كره تفت بدهيد سپس شنبليله را كه خيلي تميز شسته و خرد كرده ايد همراه با پياز رنده شده و تكه هاي كوچك سيب زميني و گوجه فرنگي رنده شده و يك ليوان آب به آن اضافه نمائيد و صبر كنيد تا بپزد سوپ كه جا افتاد و غليظ شد زرده تخم مرغ را با چنگال به هم بزنيد و كم كم به سوپ اضافه كنيد تا جوش بزند

سوپ عدس (‌از پايان 9 ماهگي به بعد )‌‌:‌

مواد لازم :‌

گوشت                                             به  اندازه يك تخم مرغ از گوشت تكه شده يا يك

                                                     قاشق غذا خوري پر از گوشت چرخ كرده

آرد گندم يا آرد برنج                           يك قاشق مرباخوري

عدس دال يا عدس معمولي                   يك قاشق مرباخوري

هويج                                              يك عدد متوسط

سبزي خرد شده مثلا گشنيز يا جعفري     يك قاشق مرباخوري

كره                                                        يك قاشق مرباخوري

طرز تهيه :‌

ابتدا گوشت و عدس و هويج خرد شده را با هم بپزيد آرد گندم يا آرد برنج را با كره كمي تفت داده به سوپ اضافه كنيد پس از آنكه همه مواد پخته شد بقيه كره و سبزي را داخل سوپ بريزيد صبر كنيد تا چند جوش بزند و كاملا به غلظت برسد.

انواع حليم ها :

حليم گندم :‌

مواد لازم :‌

گندم نيمكوب                       دو قاشق غذا خوري سر صاف

گوشت                              به اندازه يك تخم مرغ

سيب زميني                       يك عدد كوچك

پياز                                 نصف يك عدد كوچك

شكر                            يك قاشق مرباخوري

كره                             يك قاشق مرباخوري 

طرز تهيه :

ابتدا گندم و گوشت و پياز را با مقداري آب بگذاريد تا كاملا بپزد بعد سيب زميني خرد شده را به آن اضافه كنيد و بگذاريد چند جوش ديگر بزند تا همه محتويات حليم كاملا پخته و نرم شوند سپس با پشت قاشق با گوشت كوب آن را نرم و يكنواخت كنيد كره را آب كرده و همراه شكر به حليم اضافه نمائيد

حليم گوشت و ذرت

حليم گوشت و لوبيا سفيد يا حليم گوشت و ماش

(از پايان ماه نهم به بعد چون حبوبات از ماه نهم به برنامه غذايي كودك اضافه مي شود)

مواد لازم :

گوشت                                            به اندازه يك تخم مرغ

پياز                                               نصف يك عدد كوچك

لوبيا سفيد يا ماش يا ذرت                  يك قاشق غذاخوري

كره                                              يك قاشق مرباخوري

اين حليم ها نياز به شكر ندارند و طرز تهيه آنها مانند حليم گندم است

لوبيا را بهتر است از شب قبل خيس كنيد ماش نياز به خيساندن از شب قبل ندارد ولي ذرت اگر قبل از پختن يكي دو ساعت خيس بخورد كافي است .

انواع آش ها

انواع آش ها كه از ماه نهم و كته ها و خوراك ها كه معمولا از ماه دهم زندگي به بعد براي كودك تهيه مي شوند با غذاهاي مورد استفاده خانواده زياد فرقي ندارند براي خانواده هايي كه امكان تهيه غذا براي كودك به طور جداگانه وجود دارد بهترين كار تهيه غذاهاي مخصوص شيرخوار است تا به اين طريق از مقدار غذا و انرژي دريافتي كودك اطمينان كامل حاصل شود ولي براي خانواده هايي كه اين امكان وجود ندارد توصيه مي شود از غذاي خانواده به شيرخوار بدهند

به عنوان مثال :‌ مي توان گوشت سيب زميني حبوبات پخته شده يا سبزي هاي درون غذا (خورش خوراك يا آبگوشت ) را جدا كرده با آب خورش يا خوراك و كمي روغن مخلوط و با پشت قاشق كاملا نرم و له كرده و به كودك بدهند در اين صورت غذا بايد كم نمك بوده و با كمترين ادويه تهيه شده باشد

آش ماش وعدس

مواد لازم :

گوشت تكه اي                                            معادل يك عدد تخم مرغ

يا گوشت چرخ كرده                                    يك قاشق غذا خوري پر

ماش                                                       يك قاشق مربا خوري

عدس                                                      يك قاشق مربا خوري

برنج                                                       يك قاشق مربا خوري

پياز                                                        يك عدد (كوچك)

سبزي آش (‌شويد جعفري گشنيز و تره)‌          يك قاشق غذا خوري

كره                                                      يك قاشق مرباخوري

طرز تهيه :‌

عدس و ماش را جداگانه بپزيد گوشت را با كمي پياز و آب پخته سپس برنج را به آن اضافه كنيد كمي كه جا افتاد سبزي و كره را داخل آش بريزيد بعد از چند دقيقه جوشيدن حبوبات پخته شده را هم اضافه كنيد و مرتب هم بزنيد تا همه موارد آن كاملا مخلوط شوند.

آش لوبيا چيتي و عدس :‌

مواد لازم و طرز تهيه مانند آش قبلي است منتها به جاي ماش از لوبيا چيتي استفاده مي شود ( حبوبات آش بايد آن قدر پخته شده باشند كه با پشت قاشق كاملا نرم و له شوند)

آش لپه يا نخود :‌

مواد لازم و طرز تهيه آن هم مانند آش قبلي است ولي به جاي عدس و لوبيا چيتي از لپه يا نخود استفاده مي شود

اضافه كردن دو قاشق غذا خوري ماست به آش يا چند قطره آب نارنج تازه يا آب ليمو ترش تازه اين آش ها را خوشمزه تر مي كند

آش گندم و آش جو :

مانند آش لوبيا چيتي و عدس است مي توانيد علاوه بر برنج از يك قاشق مرباخوري گندم يا جو استفاده كنيد وقتي آش جا افتاد يك قاشق غذا خوري كشك به آن اضافه كنيد تا حدود 5 دقيقه با آش بجوشد بهتر است از كشك پاستوريزه و كم نمك استفاده نمائيد و كشك هاي ديگر را قبل از اضافه كردن به آش چند دقيقه بجوشانيد كشك طعم آش گندم و جو را دلپذيرتر و ارزش غذايي آن را بيشتر مي كند

آش كلم :

طرز تهيه آن مانند ساير آش ها است گوشت را با كمي پياز و آب بار كنيد سپس هويج و كلم را كه قبلا به قطعات ريز خرد كرده ايد همراه با گندم يا بلغور گندم يا جو به آن اضافه كنيد مواد آش كه پخته شدند سبزي و كره را داخل آن بريزيد وقتي آش كاملا جا افتاد

يك قاشق غذا خوري كشك پاستوريزه كم نمك به آن اضافه نمائيد (‌اگر از گوشت چرخ كرده استفاده مي كنيد مي توانيد آنرا با كمي پياز رنده شده به صورت كوفته قلقلي در آوريد و وقتي سبزي و كره را به آش اضافه مي كنيد كوفته قلقلي ها را هم داخل آش بريزيد) 

انواع كته ها و پلوها

كته با ماهيچه

كته شويد با مرغ

كته گوشت و لوبيا سبز (‌لوبيا پلو)

كته گوجه فرنگي با قلقلي

شويد باقلاپلو با گوشت

سبزي پلو با ماهي يا مرغ يا گوشت چرخ كرده

هويج پلو (با گوشت )

عدس پلو ( با يا بدون گوشت )

لوبيا چشم بلبلي پلو (با يا بدون گوشت )

كلم پلو

ته چين مرغ

كته با ماهيچه :

مواد لازم :‌

ماهيچه                        يك عدد كوچك

پياز                            يك عدد متوسط

برنج                          چهار قاشق غذاخوري

كره                            يك قاشق مرباخوري

طرز تهيه :

اول ماهيچه را با پياز و كمي ادويه (زرد چوبه ) و آب بپزيد به طوري كه بعد از پختن ماهيچه هنوز مقداري آب براي پختن برنج به صورتي كه كاملا نرم و پخته شود داشته باشد برنج و كره را در آب ماهيچه بريزيد پخته كه شد آن را دم كنيد موقع دادن غذا با پشت قاشق پلو و ماهيچه را با هم كاملا نرم و مخلوط كرده به شيرخوار بدهيد

كته شويد با مرغ :‌

طرز تهيه آن مانند كته با ماهيچه است فقط به جاي ماهيچه از مرغ استفاده كنيد و همراه با اضافه كردن برنج يك قاشق غذاخوري شويد خرد شده هم بريزيد اگر چه شويد تازه مرجح است ولي از شويد خشك هم مي توانيد استفاده نمائيد

كته گوشت و لوبيا سبز (لوبيا پلو)

گوشت را به قطعات ريز خرد كرده با پياز تفت بدهيد و بگذاريد با كمي آب بپزد يك قاشق غذاخوري لوبيا سبز  را كه جداگانه پخته ايد همراه با چهار قاشق غذاخوري برنج كره و نيز گوجه فرنگي رنده شده به آب گوشت اضافه نمائيد بعد از آنكه آب آن تمام شد آن را با يك قاشق مرباخوري كره يا روغن مايع دم كنيد در تهيه اين غذا از گوشت چرخ كرده هم مي توانيد استفاده كنيد و آن را به صورت قلقلي درآوريد

كته گوجه فرنگي با قلقلي :‌(استانبولي پلو)

يك قاشق غذاخوري پر گوشت چرخ كرده را همراه با يك پيازكوچك رنده و مقدار كمي ادويه ملايم نظير زرد چوبه و امثال آن مخلوط كرده و به صورت قلقلي درآوريد و در يك قاشق مرباخوري روغن مايع يا كره تفت بدهيد و بگذاريد به ارامي بپزد آنگاه چهار قاشق غذاخوري برنج را با اب و يك عدد گوجه فرنگي متوسط رنده شده و  يك عدد سيب زميني كه قبلا پوست كنده و خردشده بپزيد موقع دم كردن برنج قلقلي ها را داخل كته قرار دهيد در تهيه كوفته قلقلي مي توانيد از يك قاشق مرباخوري آرد نخود چي يا گندم و يك نوع سبزي هم استفاده نمائيد

(گوشت چرخ كرده +‌پياز رنده شده +‌ آرد +‌يك يا چند نوع سبزي معطر )

شويد باقلاپلو با گوشت

مواد لازم :‌

گوشت تكه اي يا چرخ كرده       به اندازه يك تخم مرغ و يا يك قاشق غذا خوري پر

برنج                             چهار قاشق غذا خوري

باقلا                             يك قاشق غذاخوري

پياز                             يك عدد كوچك

شويد خرد شده               يك قاشق غذاخوري

كره                             يك قاشق غذاخوري

طرز تهيه :‌

باقلا را جداگانه بپزيد گوشت تكه اي يا چرخ كرده را با پياز تفت دهيد و بگذاريد بپزد شويد را با آب و برنج به صورت كته درآوريد قبل از دم كردن برنج باقلا و گوشت چرخ كرده يا تكه اي را داخل برنج بگذاريد

سبزي پلو با ماهي :

مواد لازم :

برنج                                  چهار قاشق غذا خوري

سبزي پلو(خرد شده)              يك قاشق غذاخوري

كره                                    يك قاشق غذاخوري

ماهي                                  يك تكه متوسط
                                       (بعد از پختن و گرفتن تيغ حدود يك قاشق غذا خوري شود)

طرز تهيه :‌

ماهي را با كمي زرد چوبه و چند قطره آب نارنج تازه بخار پر كنيد (‌ظرف حاوي ماهي را در داخل يك قابلمه كه كمي آب دارد بگذاريد و روي اجاق قرار دهيد )‌ با برنج سبزي كره و آب كته نرمي درست كنيد تيغ هاي ماهي را جدا و گوشت ماهي را همراه با پلو به كودك بدهيد.

يك عدد خرما كه پوست و هسته آن گرفته شده باشد يا مقداري حلوا پس از سبزي پلو با ماهي براي كودك بسيار خوشايند و لذت بخش است و دريافت انرژي او را افزايش مي دهد

پلوهايي كه مي توان با گوشت يا بدون گوشت تهيه نمود

(اگر بدون گوشت است بهتر است از زرده تخم مرغ استفاده كنيد ) 

هويج پلو

مواد لازم :

برنج                                چهار قاشق غذاخوري

هويج                               دو عدد متوسط

كره                                 يك قاشق غذاخوري

زرده تخم مرغ                   يك عدد

(با گوشت چرخ كرده)          (‌ يك قاشق غذاخوري پر)

شكر                              يك قاشق  مرباخوري 

طرز تهيه :

هويج را كه رنده كرده و يا به قطعات بسيار كوچك ريز نموده ايد با كمي كره تفت بدهيد برنج را كه دم مي كنيد هويج و بقيه كره را به آن اضافه نمائيد موقع غذا دادن به كودك مي توانيد يك زرده تخم مرغ سفت شده هم روي غذا رنده كنيد

عدس پلو با خرما

مواد لازم :

برنج                                      چهار قاشق غذاخوري

عدس                                     يك قاشق غذاخوري

كره                                       يك قاشق غذاخوري

خرما                                     دو تا سه عدد

يا كشمش پلويي                      يك قاشق غذاخوري 

طرز تهيه :‌

عدس را جداگانه بپزيد و موقع دم كردن برنج عدس و كره را به آن اضافه نمائيد پوست و هسته خرما را جدا كرده در كمي كره يا روغن تفت دهيد (‌ يا كشمش را كمي تفت دهيد )‌ و روي برنج كه در حال دم كشيدن است قرار دهيد و هنگام دادن غذا آن ها را باعدس پلو كاملا نرم و مخلوط نمائيد

لوبيا چشم بلبلي پلو

مواد لازم :

برنج                             چهار قاشق غذاخوري

شويد                            يك قاشق غذا خوري

لوبيا چشم بلبلي              يك قاشق غذاخوري

كره                             يك قاشق غذا خوري

طرز تهيه :

مانند تهيه عدس پلو است يا اين تفاوت كه خرما يا كشمش ندارد

كلم پلو :

مواد لازم :

گوشت چرخ كرده                                         يك قاشق غذا خوري پر

پياز                                                          يك عدد متوسط

گوجه فرنگي                                              2 عدد متوسط

برنج                                                        4 قاشق غذاخوري

كلم برگ خرد شده و سرخ شده                       2 قاشق غذاخوري

ريحان و ترخون خرد شده                             1 قاشق مرباخوري

كره                                                          1 قاشق غذاخوري

طرز تهيه :‌

كلم برگ را خرد كرده در كمي كره تفت بدهيد و چند قطره آب ليمو يا سركه به آن اضافه نموده بگذاريد با حرارت ملايم بپزد گوشت چرخ كرده را با پياز خرد شده و كمي كره تفت دهيد يك استكان آب گوجه فرنگي اضافه كنيد و بگذاريد آرام آرام بپزد برنج را بصورت كته بپزد موقع دم كردن گوشت چرخ كرده ريحان و ترخون خرد شده كلم و بقيه كره را به آن اضافه كنيد

ته چين مرغ :

مواد لازم :

برنچ                                   4 قاشق غذاخوري

گوشت مرغ بدون استخوان       به اندازه يك تخم مرغ

زرده تخم مرغ                       يك عدد

كره يا روغن                         يك قاشق غذا خوري

ماست                                 دو قاشق غذاخوري

طرز تهيه ‌:‌

زرده تخم مرغ را بزنيد و همراه با كمي زعفران حل شده در آب در ماست بريزيد و مخلوط كنيد در يك قابلمه برنج را با آب و قسمتي از كره به صورت كته در آوريد ولي نگذاريد كه همه آب آن تمام شود تقريبا دو سوم اين كته را با ماست و زعفران و تخم مرغ مخلوط كنيد

در قابلمه ديگري بقيه كره يا روغن را ريخته داغ كه شد اين مخلوط را در آن بريزيد و تكه هاي پخته شده گوشت مرغ را نيز روي آن بچينيد بقيه برنج را روي مخلوط تهيه شده بريزيد و بگذاريد دم بكشد .

انواع خوراك ها :

خوراك ماكاروني

مواد لازم :‌

ماكاروني                                         10 رشته

گوشت چرخ كرده                               يك قاشق غذاخوري پر

پياز                                                يك عدد كوچك

هويچ                                             يك عدد متوسط

گوجه فرنگي                                   يك عدد متوسط

كره                                               دو قاشق مرباخوري

طرز تهيه :‌

 گوشت چرخ كرده را با يك قاشق مرباخوري كره و پياز و هويج بسيار خرد شده تفت بدهيد يك استكان آب و گوجه فرنگي رنده شده را به آن اضافه كنيد تا چند جوش بزند و كاملا جا بيفتد در ظرف ديگري آب را به جوش بياوريد و كمي نمك و ماكاروني را درون آن بريزيد پس از حدود 10 دقيقه ماكاروني را آبكش كرده و آب ولرم روي آن بريزيد تا ماكاروني به هم نچسبد بقيه كره را در قابلمه ريخته و ماكاروني را در آن بريزيد سپس گوشت و هويج را داخل آن قرار دهيد و بگذاريد دم بكشد (‌هنگام غذا دادن به كودك ماكاروني و گوشت را با پشت قاشق كاملا نرم و له كنيد )

خوراك جگر :‌

مواد لازم :‌

جگر (گوساله يا گوسفند )                                 به اندازه يك تخم مرغ متوسط

سيب زميني                                                      يك عدد متوسط

گوجه فرنگي                                                    يك عدد متوسط

پياز                                                               دو عدد كوچك

كره                                                               يك قاشق مرباخوري

جعفري خرد شده                                             يك قاشق غذاخوري

ليموترش تازه يا آب نارنج                                 يك قاشق غذاخوري

طرز تهيه :‌

جگر سالم گوسفند يا گوساله را كه به قطعات ريز تقسيم كرده ايد با يك پياز بپزيد بعد آنرا له يا چرخ كنيد سپس با سيب زميني و يك پياز خرد شده و كره تفت بدهيد مقداري آب و گوجه فرنگي رنده شده به آن اضافه نموده بگذاريد به آرامي بپزد كمي قبل از كشيدن غذا جعفري خرد شده و آب ليمو ترش تازه را اضافه كنيد

خورك لوبيا چيتي

مواد لازم :‌

لوبيا چيتي                             دو قاشق غذاخوري

سيب زميني                           يك عدد متوسط

گوجه فرنگي                         يك عدد متوسط

پياز                                    يك عدد كوچك

روغن زيتون                        يك قاشق غذاخوري

نعنا خشك                            نصف قاشق مرباخوري

طرز تهيه :‌

لوبيا چيتي را شب قبل خيس كنيد صبح آب آن را بيرون ريخته و لوبياها را با آب و پياز بپزيد تا لوبياها كاملا پخته و له شوند سپس سيب زميني خرد شده و گوجه فرنگي رنده شده را اضافه كنيد و بگذاريد چند جوش بزند وقتي آب آن تمام شد خوراك آماده است موقع غذا دادن به كودك روغن زيتون و نعنا خشك را اضافه كنيد

خوراك گوشت و نخود سبز

مواد لازم :‌

گوشت معادل يك عدد تخم مرغ يا گوشت چرخ كرده      يك قاشق غذا خوري

پياز                                                                  يك عدد كوچك

نخود سبز                                                          يك قاشق مرباخوري پر

سيب زميني                                                       يك عدد متوسط

گوجه فرنگي                                                     يك عدد متوسط

كره                                                                يك قاشق مرباخوري 

طرز تهيه  :

گوشت را به قطعات كوچك خرد نموده با كمي پياز و ادويه بپزيد اگر از گوشت چرخ كرده استفاده مي كنيد آن را با پياز رنده شده و كمي ادويه به صورت قلقلي درآوريد و يا فقط در كره تفت بدهيد نخود سبز و سيب زميني را هم جداگانه بپزيد و بعد همه مواد را با گوجه رنده شده مخلوط نموده بگذاريد چند جوش بزند تا كاملا جا بيفتد اضافه كردن كمي آب نارنج يا آب ليمو ترش تازه و كره غذا را خوشمزه تر مي كند

كتلت :

مواد لازم :

گوشت چرخ كرده                           يك قاشق غذاخوري

سيب زميني                                  يك عدد متوسط

زرده تخم مرغ                              يك عدد

پياز                                           يك عدد كوچك

كره                                           يك قاشق غذاخوري

طرز تهيه ‌:

پياز را روي گوشت چرخ كرده رنده كنيد سيب زميني را كه كاملا شسته و با پوست پخته اید پوست بكنيد و آن را هم رنده كنيد زرده تخم مرغ را به مايه كتلت اضافه نمائيد تكه هايي از آن را با دست به شكل بيضي درآورده و در كره يا روغن مخصوص سرخ كردن كه داغ شده است سرخ نمائيد

كوكوي سيب زميني

مواد لازم :

سيب زميني                       2 عدد متوسط

پياز                                 يك عدد كوچك

زرده تخم مرغ                   يك عدد

كره                          دو قاشق غذاخوري

شير                        يك قاشق غذاخوري

طرز تهيه :‌

سيب زميني را مطابق آن چه كه قبلا اشاره شد بپزيد و رنده كنيد پياز رنده شده شير كمي زرد چوبه و يك زرده تخم مرغ به آ‌ن اضافه  نمائيد بعد از اين كه روغن داغ شد قاشق قاشق از مايع در روغن بريزيد و سرخ كنيد مايه كوكو را مي توانيد يك جا در ماهي تابه بريزيد و آن را به قطعات كوچك تر تقسيم نمود و پست و روي آن را سرخ نمائيد

دانستني هاي تغذيه اي

منابع سرشار از مواد مغذي

منابع آهن :

منابع غذايي غني از آهن با جذب خوب :‌

انواع جگر دل و قلوه گوشت قرمز گوشت مرغ و ساير پرندگان به ويژه ران آن ها و نيز گوشت ماهي غذاهاي غني شده با آهن مثل آرد يا ماكاروني

منابع غذايي غني از آهن با جذب كمتر :

زرده تخم مرغ حبوبات سبزي هاي با برگ سبز تيره آرد نخودچي عدس اين گونه مواد غذايي اگر همرا ه با مواد غذايي غني از ويتامين  C يا غذاهاي دسته اول ( غني از آهن با جذب خوب )‌خورده شوند جذب آهن آن ها افزايش مي يابد

منابع ويتامين C

ميوه هاي تازه مانند پرتغال ليمو نارنگي (‌انواع مركبات )‌انبه انگور هلو توت هندوانه خربزه طالبي آناناس كيوي

سبزي هاي تازه مثل گوجه فرنگي فلفل دلمه اي سبز فلفل سبز شيرين و باميه

سبزي هاي سبز مانند اسفناج جعفري گشنيز كاهو كلم پيچ و كلم بروكلي

(‌سبزي هاي ريشه اي نشاسته اي مانند سيب زميني تازه و چغندر به شرطي كه به مقدار زياد مصرف شوند منبع خوب ويتامين c خواهند بود)

منابع ويتامين A

شير مادر به ويژه آغوز

كره و روغن حيواني (مواد لبني )‌

انواع جگر دل و قلوه روغن كبد ماهي

زرده تخم مرغ

میوه های زرد و نارنجی مانند نارنگی ، پرتغال ، انبه ، آلو ، زردآلو و طالبی.

سبزي هاي نارنجي رنگ مانند زردك هويج كدو حلوايي كدو تنبل فلفل دلمه اي قرمز و نارنجي 

سبزي هاي سبز تيره مانند اسفناج جعفري گشنيز، برگ كرفس، برگ تربچه، برگ چغندر، برگ شلغم  ،ساقه پياز چه ،برگ هاي كدو تنبل، كلم پيچ، كاهو، كلم بروكلي ،كلم قمري ،باميه، فلفل شيرين و فلفل دلمه اي

برگ هاي سبز تيره تر و ميوه هاي نارنجي تر ويتامين A بيشتري دارند.

منابع روي :

انواع جگر دل و قلوه

گوشت حيوانات پرندگان و ماهي

زرده تخم مرغ

دانه هاي كامل غلات و حبوبات و انواع مغزها

شيرمادر ( با مقدار روي كم ولي جذب بسيار خوب )

آشنايي با انواع چربي ها و روغن

حبوبات و غلات :‌

غذاهاي با منشائ حيواني :

گوشت ها گوشت گوسفند بره گوساله گاو و بز

جگر

گوشت پرندگان مانند مرغ جوجه اردك و غاز

انواع ماهي ها و ميگو

تخم انواع پرندگان حلال گوشت

شير و فرآورده هاي آن

دانه ها يا مغزهاي پر چرب:

انواع تخمه ها (‌آفتاب گردان كدو كدو حلوايي هندوانه خربزه و طالبي)

آجيل ها :‌  (‌ پسته بادام گردو فندق بادام درختي بادام هندي و بادام زميني )

كنجد

ميزان كالري و پروتئين انواع مغزها

راه كارهاي افزايش انرژي و مواد مغذي غذاها در كودكاني كه كم غذا هستند:

براي كودكاني كه به علت كم غذايي خوب وزن نمي گيرند مي توان با اضافه كردن مواد زير به غذاي آنان كالري همچنين مواد مغذي غذا را افزايش داد :‌

مخلوط آرد و شير و كره يا روغن زيتون

آرد غلات يا حبوبات

غلات يا حبوبات جوانه زده

بادام پسته گردو فندق (‌كوبيده يا آسياب شده)

كنجد تخم آفتاب گردان تخم هندوانه (  كه در هاون يا آسياب كاملا نرم شده باشد )

خامه كره روغن شير زرده تخم مرغ

Home page  | Introduction |  Research Studies  |  Editorships  |  Translations  |  Conferences 

Contact Information  |  Articles  |  Scientific meets & events  |  Research projects  |  Theses